Home                       Contact       Aanmelden Nieuwsbrief               InnovationHub

  Plus interview            Passionate People           Blikvangers           Video           Columns
   Innovatie
   Mobiliteit
   Nieuwe Economie
   Nieuw Organiseren
Interview met Jacqueline Cramer, Directeur Utrecht Sustainability Institute

Ketens sluiten vraagt om een goede regie


Jacqueline Cramer, voormalig minister van Milieubeheer, geeft tegenwoordig leiding aan het Utrecht Sustainability Institute. Daar is ze nauw betrokken bij het sluiten van de grondstoffenkringloop in de regio’s Utrecht en Amsterdam. ‘Bij zulke omvangrijke en complexe processen kun je verduurzaming niet meer realiseren door prikkels te bedenken voor individuele bedrijven, maar moet je op ketenniveau nieuwe systemen gaan bouwen’, zegt ze.


Het denken over de circulaire economie is begonnen met afvalbeleid, zoals u niet lang geleden in een interview zei: de motie-Lansink in 1979 heeft de eerste aanzet gegeven. Hoe belangrijk is innovatie geweest voor het realiseren van de ambities toen en voor uw eigen ketenbeleid?

Innovatie is altijd van cruciaal belang. Vernieuwing maakt dat je verder komt. Dat geldt zowel voor technologische vernieuwing als voor de vernieuwing van businessmodellen van organisaties.

We hebben het tegenwoordig vaak over innoveren, als een nieuw toverwoord. Als minister heeft marktvergroting en productvernieuwing gestimuleerd om uw milieudoelstellingen te realiseren. Maar om werkelijke veranderingen tot stand te brengen moeten de systemen op hun kop, zei u. Wat bedoelt u daar precies mee?

Onze bedrijven zijn altijd behoorlijk goed geweest in het combineren van vernieuwing en innovatie en daarmee zijn we een behoorlijk eind op weg geraakt in het realiseren van onze doelstellingen. Maar we komen nu in de volgende fase terecht: we zijn bezig ketens te sluiten. Denk aan het hergebruik van water en grondstoffen. Wanneer je dat goed wilt aanpakken, kun je niet meer op het niveau van bedrijven denken, maar moet je hele ketens onder de loep nemen. Het gaat zoveel partijen aan, dat je op ketenniveau nieuwe systemen moet gaan bouwen. Dat zijn buitengewoon omvangrijke en complexe processen.

Wat is ervoor nodig om organisaties het belang van een circulaire economie te doen inzien?

Ik zou zeggen: met carrots en sticks. Je moet ze een wortel voorhouden. Veel vernieuwingen krijg je van de grond als er kansen liggen voor bedrijven, als zij er een businesscase in zien. Pas wanneer je als overheid het gevoel hebt dat er niet voldoende gebeurt of van de grond komt, moet je echt sturende maatregelen gaan nemen. Daarbij kun je aan verbetering van de randvoorwaarden denken, maar ook aan fiscale maatregelen om de vergroening tot stand te brengen, zoals wij gedaan hebben met auto’s. Het draait altijd om de combinatie: de overheid kan de randvoorwaarden scheppen zodat bedrijven nieuwe kansen krijgen. Wanneer de overheid bijvoorbeeld besluit duurzamer te gaan inkopen, zal dat een geweldige invloed hebben op de verduurzaming van de maatschappij: het gaat dan om een enorm volume. Maar wanneer de doelstellingen van de overheid niet gehaald worden, kun je altijd nog besluiten om wet- en regelgeving uit te vaardigen. Welke dat is, hangt af van de sector. Neem de landbouw als voorbeeld. Wanneer je daar gaat ingrijpen, moet je wel goed in de gaten houden dat het kostenneutraal gebeurt, want anders ondergraaf je de concurrentiepositie. Je kunt er ook voor kiezen om bepaalde stappen die je wilt zetten, gefaseerd door te voeren. Dat heb ik gedaan met de gloeilamp. Doordat we het verbod op gloeilampen gefaseerd hebben ingevoerd, had de industrie de kans om met alternatieven te komen: de spaarlamp en, beter nog, de LED-lamp.

Is Nederland goed in innoveren?

Als kennisland lopen we in verschillende sectoren voorop, met name op het gebied van water en energie. En ook op het gebied van afvalverwerking doen we het goed. Wij zijn al behoorlijk lang bezig met het doorvoeren van vernieuwingen op dat gebied, waardoor wij in het buitenland een goede reputatie hebben op dit terrein. We zouden nog sneller kunnen, maar dat is niet eenvoudig, zeker niet op ketenniveau. Individuele bedrijven kunnen die veranderingen niet alleen doorvoeren; er spelen veel meer factoren een rol. Zijn de veranderingen die het bedrijf wil doorvoeren maatschappelijk gewenst? Is er steun? Past het binnen de Europese regelgeving? Er zijn altijd veel omgevingsvariabelen en die verschillen per sector. En ook de reactie van consumenten is belangrijk. Dat is soms een moeilijk punt. Hoewel veel mensen positief staan tegenover verduurzaming, rennen we wel naar de winkel als de nieuwe iPhone6 uit is. Maar bij biologische producten zul je zo’n hype niet zo snel zien.

Kun je innoveren op ketenniveau delegeren? Of moet er een partij zijn die de regie neemt?

Zeker moet er een partij zijn die de regie neemt. Wie dat is, hangt af van de specifieke situatie van de sector. Soms kun je het aan de sector zelf overlaten en hoeft de overheid zich alleen een faciliterende rol aan te meten. Maar soms moet de overheid de regie zelf nemen. Met de organisatie waarvoor ik tegenwoordig werk, het Utrecht Sustainability Institute, ben ik nauw betrokken bij het sluiten van de kringloop van afvalstromen in de regio’s Utrecht en Amsterdam. Daar is het vooral de overheid die de partijen samenbrengt.

Wat zijn voor u de innovatieve drivers in de toekomstige stedelijke ontwikkeling?

Die zijn heel divers. Allereerst moet er sprake zijn van urgentie om samen iets te willen. Als die er is, bijvoorbeeld op het gebied van energiebesparing, schoon water of luchtvervuiling, kom je bij de vraag: welke partijen spelen hierin een rol? Vervolgens kun je gaan bedenken hoe je die over de brug krijgt. Welke prikkels zijn er nodig om die partijen het gewenste gedrag te laten vertonen? En met welke instrumenten kun je dat bereiken?

U bent politicus geweest, wetenschapper, commissaris in het bedrijfsleven, actievoerder. Welke rol heeft u nu? Wat is de rol die u voor uw eigen Utrecht Sustainability Institute ziet?

Waar ik nu vooral mee bezig ben is het regisseren, het begeleiden van veranderingsprocessen op het gebied van duurzaamheid in stedelijke gebieden. In dit werk heb ik de mogelijkheid veel dingen die ik in mijn leven heb gedaan samen te brengen. Dat is een combinatie van consultancy werk in en voor het bedrijfsleven, bestuurlijk werk en wetenschappelijk onderzoek. Het Utrecht Sustainability Institute stelt mij in staat de kennis die toen heb opgedaan, in de praktijk tot nut te brengen.

www.plusbusiness.nl
Maart, 2015



   Duurzaam Dossier
   In Beeld
   Innovatie Modellen





  Plusbusiness.nl
  Over Plusbusiness.nl
  InnovationHub
  Contact
  Redactie
  Uitgever
  Nettiquette
  Disclaimer
  Persberichten
  Vrijwilligers


  Specials
  Leestafel
  Zeven wetten voor
    innovatie

  Bachelor Master Prijs
  Rondetafelgesprek
  Rondvraag


  Tools
  Kaizen
  Milieubarometer
  Ladder van Lansink
  Innovatiestijlquiz


  Infographics
  Kritieke grondstoffen
  Global resources stock
    check

  Human Development
    Index

  Kondratieff-golven
  Toekomstige
    technologische
    ontwikkelingen

  Ellen MacArthur
  Categorieën
  Innovatie
  Mobiliteit
  Nieuwe Economie
  Nieuw Organiseren
  Passionate People
  Blikvangers
  Video
  Duurzaam Dossier
  In Beeld
  Innovatie Modellen
  3d Printing
  Grondstoffen Strategie
  Deeleconomie
  Integrated Reporting
  Upcycling


  Columns
  Strategische Marketing
  Crowdfunding
  Klantgedreven Innoveren
  Partnershappen
  CSR Issues
  De Consumens
  Boeiend?


  Links
  Global Innovation Index
  Sustainable Society Index
  Gemeentelijke
    Duurzaamheids Index

  Plus interview
  Hester Klein Lankhorst
  Suze van der Meulen
  Roland Amoureus
  Wiebrand Kout
  Ton Van ’t Noordende
  Chris Heutink
  Tom Oostrom
  Ivo de Nooier
  Theo Voskuilen
  Merijn Everaarts
  Stientje van Veldhoven
  Taco Carlier
  Karel Luyben
  Rob van Gijzel
  Jacqueline Cramer
  Bas Ruter
  Femke Groothuis
  Felix Janszen
  Frank van Ooijen
  Herman Hoving
  Ewald Breunesse
  Ton van der Giessen
  Stef Kranendijk
  Max Remerie
  Henk de Bruin
  Hans Kwaad
  Marga Hoek
  André Veneman
  Gerald Schotman
  Marco van Gelder
  Thomas Rau
  Ton van Keken
  Sander Tideman
  Ruud Koornstra

  Volg Plusbusiness.nl


  Afmelden nieuwsbrief

   Facebook

   Twitter

   LinkedIn


  Innovatie Modellen
  Stacey Martix
  Het Ansoff model
  Concurrentiestrategieën
    van Porter

  The Lean Startup methode
  Design Thinking
  Het model van Knoster
  Innovatieradar
  Strategische innovatie
  Zes denkhoeden van De Bono
  Het Belbin model
  Het Nonaka model
  Clusterradar